Misioni i Bibliotekës së Kosovës: Raporti i IFLA-s/FAIFE-së, prill 2000: Aneks 3 Raport nga Biblioteka Kombëtare dhe Universitare

Vështrim i përgjithshëm mbi gjendjen e bibliotekave publike të Kosovës

(Gjendja para masave shtypëse serbe (më 1990) dhe pas luftës, 9 qershor 1999)

Shtator - tetor 1999, Prishtinë

Raport mbi gjendjen e bibliotekave publike në të gjitha komunat e Republikës së Kosovës

1. KOMUNA E PRISHTINËS

Komuna e Prishtinës ka 17 biblioteka publike. Biblioteka kryesore e Qytetit ka përafërsisht 58.475 libra dhe 16 degë: Pallatin e Rinisë, Bibliotekën Përkujtimore të shkrimtarit Hivzi Sylejmani, bibliotekën e "Përrallave" dhe, në Llukar, Koliq, Hajvali,, Llaplleselë, Graçanicë, Çagllavicë, Slivovë dhe Viti të Marecit me 108.541 libra, në përgjithësi me 167.016 libra.

Zjarri i luftës etnike sebe i pastrimit etnik po ashtu ka goditur bibliotekat e këtij qyteti. "Dora e zezë" serbe e ka djegur bibliotekën në Hade, po ashtu, ka shkatërruar një numër të librave në bibliotekën e Obiliqit, dhe ka djegur bibliotekën në Koliq dhe Viti të Marecit. Numri i librave të djegur është rreth 23.000.

Përkrah rindërtimit të bibliotekave të djegura dhe të dëmtuara, biblioteka kryesore ka nevojë për një kompjutor (me shtypës, modem etj.), për arsye se bibliotekat e Kosovës do të kenë një lidhje interneti në vitin e ri (viti 2000).

2. KOMUNA E KAÇANIKUT

Komuna e Kaçanikut ka 5 biblioteka publike. Biblioteka kryesore në Kaçanik ka 20.461 libra dhe degët e saj në Kaçanik, Stagovë, Doganaj, dhe Glloboqicë kanë 30.694 libra. Në tërësi, bibliotekat e kësaj komune kanë 51.155 libra. Nga masat shtypëse të serbëve, 5530 libra, në bibliotekën kryesore, janë dëmtuar dhe zhdukur, dhe biblioteka në Glloboqicë, e cila ka pasur 5.500 libra, plotësisht ka qenë shkatërruar.

Përkrah financimit për riparimin e gjendjes, kjo komunëë, po ashtu, ka nevojë për kompjutor me shtypës, modem etj., për bibliotekën kryesore të Kaçanik.

3. KOMUNA E MITROVICËS

Komuna e Mitrovicës ka 7 biblioteka publike me koleksione prej 152. 858 libra. Biblioteka kryesore e Mitrovicës ka koleksione prej 111.546 librash, derisa degët e bibliotekave kanë 41.312 libra. Lufta serbe, po ashtu, ka dëmtuar bibliotekat e këtij qyteti në Bare, Vllahi, Banjë dhe në Ibër me 27.061 libra.

Përkrah financimit për riparimin e gjendjes, kjo komunë, po ashtu, ka nevojë për kompjutor me shtypës, modem etj.

4. KOMUNA E PODUJEVËS

Komuna e Podujevës ka pasur 14 biblioteka publike me 143.067 libra, derisa 13 nga degët e saj në vend kanë pasur 100.655 libra, por zhjarri i "dorës së zezë" serbe ka djegur 10 biblioteka të kësaj komune, duke përfshirë edhe bibliotekën qendrore me 124.9777 libra. Së këndejmi, komuna e Podujevës sot ka vetëm tre degë (shumë të dëmtuara) me 18.090 libra.

Përkrah financimit për riparimin e gjendjes, kjo komunë, po ashtu, ka nevojë për kompjutor me shtypës, modem etj.

5. KOMUNA E GLLOGOVCIT

Para masave shtypëse serbe, komuna e Gllogovcit ka pasur 7 biblioteka publike me 73.000 libra. Libraria kryesore ka pasur 12.000 libra, derisa degët e saj në Tërstenik, Komoran, Arllat, Sankoc, Baicë dhe Gradicë kanë pasur 61.000 libra, por lufta ka zhdukur dy biblioteka, bibliotekën kryesore në Gllogovc dhe degën në Baicë, dhe ka shkatërruar degët e tjera me 66.468 libra. Forcat serbe kanë vrarë bibliotekistin Izet Elshani (48 vjeç), baba i katër fëmijëve, kanë djegur bibliotekën me 9.500 libra, e kanë dëbuar familjen e tij me forcë dhe e kanë djegur shtëpinë e tij. Së këndejmi, komuna e Gllogovcit, në të vërtetë, ka një bibliotekë me 6.532 libra.

Përkrah financimit për riparimin e gjendjes, kjo komunë, po ashtu, ka nevojë për kompjutor me shtypës, modem etj.

6. KOMUNA E VUSHTRISË

Para masave shtypëse serbe, komuna e Vushtrisë ka pasur 9 biblioteka publike me 77. 284 libra. Biblioteka kryesore ka pasur 34. 049 libra, kurse degët në Maxhunaj, Dumnicë, Samadrexhë, Pantinë, Strofc, Duboc, Smrekonicë dhe Prelluzhë kanë pasur 43. 235 libra. Lufta serbe, që në këtë komunë ka qenë një betejë e egër, po ashtu, ka goditur bibliotekat e këtij qyteti. Dy biblioteka, në Strofc dhe Duboc kanë qenë djegur nga zjarri i dorës serbe, derisa bibliotekat e Smrekonicës dhe të Prelluzhës kanë qenë dëmtuar. Në këtë komunë, 38.564 libtra dhe inventari kanë qenë zhdukur.

Përkrah financimit për rindërtimin e gjendjes, kjo komunë, po ashtu, ka nevojë për kompjutor me shtypës, modem etj..

7. KOMUNA E SKËNDERAJT

Para masave shtypëse serbe, komuna e Skënderajt ka pasur 7 biblioteka me 68.344 libra. Biblioteka kryesore ka pasur 20.253, derisa degët e saj në Likoc, Turizek, Runik, Klinë e Epërme dhe Prekaz i Epërmë kanë pasur 48.091 libra. Të gjitha degët për rreth kanë qenë djegur nga "dora e zezë" serbe, por biblioteka kryesore në Skënderaj, pos disa dëmtimeve, ka mbijetuar. Si pasojë, të gjashtë degët me 48.091 libra kanë qenë djegur në këtë komunë.

Përkrah financimit për riparimin e gjendjes, kjo komunë, po ashtu, ka nevojë për kompjutor me shtypës, modem etj.

8. KOMUNA E PEJËS

Komuna e Pejës, para masave shtypëse serbe(më 1990) ka pasur 6 biblioteka publike me 87.212 libra. Biblioteka kryesore ka pasur 64.231 libra, derisa degët e saj për rreth, Vitomiricë, Baran, Tërstenik, Zahaq dhe Gorazhdec kanë pasur koleksione prej 22.981 librash.

Vetëm biblioteka e qytetit e Pejës dhe ajo në Gorazhdec (që pothuajse plotrësisht ka qenë e mbushur me libra serbo-kroate) kanë mbijetuar. Për pasojë, 4 biblioteka me 20.171 libra kanë qenë zhdukur.

Përkrah financimit për rindërtimin e gjendjes, kjo komunë, po ashtu, ka nevojë për kompjutor me shtypës, modem etj.

9. KOMUNA E GJILANIT

Para masave shtypëse serbe, komuna e Gjilanit ka pasur 14 biblioteka publike me 167.562 libra. Biblioteka kryesore ka pasur 73.016 libra, derisa degët e saj në Zhegër, Pograxhë, Bresalc, Përlepnicë, Pasjan, Korisht, Partesh, Budrekë e Ulët, Dobërçan, Cërrnicë, Malishevë, Llashticë dhe Shurdhan ka pasur 95.546.

Në këtë komunë, po ashtu, lufta ka shkatërruar 5 biblioteka në Dobërçan, Cërnicë, Malishevë, Llashticë dhe Shurdhan. Pas luftës, komuna e Gjilanit ka pasur vetëm 9 biblioteka me 116. 832 libra.

Përkrah financimit për riparimin e gjendjes së bibliotekave në vend, libraria kryesore ka nevojë për kompjutor me shtypës, modem etj., për ta pasur internetin të lidhur.

Bibliotekat e kësaj komune janë të pavarura nga Shtëpia e Kulturës dhe janë organizata punuese që udhëhiqen vetë.

10. KOMUNA E KAMENICËS (GURASHI)

Para masave shtypëse serbe, komuna e Kamenicës(Gurashi) ka pasur 7 biblioteka publike me rreth 56.769 libra. Biblioteka kryesore ka pasur 6.275 libra, ndërsa degët në Srezovc, Tuxhec, Hogosh, Desivojcë, Karaçevë dhe Roganë kanë pasur 56.769 libra. Është intreresante të përmendet se në këtë komunë, pasojat e luftës serbe kanë qenë më të vogla dhe, së këndejmi, si e vetmja komunë në Kosovë, librat nuk janë dëmtuar dhe kjo është vetmja komunë, ku mbetet numri i njëjtë i bibliotekave në koleksione.

11. KOMUNA E VITISË

Para masave shtypëse serbe, komuna e Vitisë ka pasur 4 biblioteka publike me 34.528 libra. Libraria kryesore ka pasur 12.947 libra, ndërsa degët në Pozharan, Radivojcë dhe Sllatinë kanë pasur 21. 581 libra, por pas luftës së pastrimit etnik serb të gjitha bibliotekat në këtë komunë, si librat, ashtu edhe inventari dhe ndërtesat, kanë qenë dëmtuar. Për pasojë, bibliotekat janë dëmtuar dhe 15.159 libra janë shkatërruar, por ato i kanë shpëtuar shkatërrimit të plotë, që ka ndodhur në shumë komuna të tjera të Kosovës.

Biblioteka kryesore e kësaj komune, po ashtu, ka nevojë për kompjutor me modem, shtypës etj.

12. KOMUNA E DEÇANIT

Para masave shtypëse serbe, komuna e Deçanit ka pasur 4 biblioteka publike me 106.800 libra, por, gjatë luftës, "dora e zezë" serbe ka zhdukur bibliotekën e Junikut dhe ka dëmtuar bibliotekat e tjera të kësaj komune. Duke përfshirë edhe bibliotekën e zhdukur të Junikut, e cila ka pasur 26.850 libra, dhe një numër librash në bibliotekat e tjera, në komunën e Deçanit, gjithësejt janë zhdukur 90.500 libra, 90 % më shumë se sa numri i tërësishëm i librave.

Për këtë komunë të shkatërruar nga zjarri serb, janë të nevojshme mjete financiare për të rindërtuar gjendjen dhe një kompjutor për bibliotekën kryesore me modem, printer etj., për të pasur lidhjen me internetin.

13. KOMUNA E FERIZAJT

Para masave shtypëse serbe, komuna e Ferizajt ka pasur 7 biblioteka publike me 60.565 libra. Biblioteka kryesore ka pasur 30. 913 libra, derisa degët në Graçkë, Kamogllavë, Talinoc të Muhaxherëve, Nerodime, Babush dhe Shtërpcë kanë pasur 29.525 libra, por pas luftës bibliotekat dhe koleksionet e librave duke përfshirë edhe ndërtesat dhe inventarin kanë qenë shkatërruar, po ashtu, në këtë komunë. Për pasojë, kjo komunë tash ka vetëm 5 biblioteka me gjithësejt 26. 352 libra. Dy bibliotekat në Nerodime dhe Babush dhe 34. 213 libra kanë qenë shkatërruar.

Po ashtu, në këtë komunë janë të nevojshme mjete financiare për riparimin e gjendjes dhe një kompjutor (me shtypës, modem etj.).

14. KOMUNA E MALISHEVËS

Para masav shtypëse serbe, komuna e Malishevës ka pasur 5 biblioteka publike me 40.800 libra. Biblioteka kryesore ka pasur 13.000 libra, derisa degët në Kijevë, Bajë, Bellanicë dhe Lubizhdë kanë pasur 27.800 libra. Pas luftës, librat janë shkatërruar plotësisht në këtë komunë, dhe tash janë vetëm 1096 libra në degën e bibliotekës në Kijevë, derisa bibliotekat e tjera nuk ekzistojnë fare. Kjo komunë është një nga komunat më të dëmtuara në lidhje me librat dhe ndihma financiare për të riparuar menjëherë bibliotekat e kësaj komune të vogël të Llapushës është urgjente. Këtu, gjithçka duhet t’ia fillojë nga e para; së këndejmi, është e nevojshme brenda një kohe të shkurtër të intervenohet për rindërtimin e kësaj gjendjeje.

Për bibliotekën kryesore të kësaj komune në Malishevë është i nevojshëm një kompjutor me modem, shtypës etj.

15. KOMUNA E SHTIMJES

Komuna e Shtimjes, para fillimit të luftës serbe ka pasur vetëm bibliotekën komunale, e cila shërbente si bibliotekë kryesore dhe si degë me 7106. Bibbliotekisti ka qenë serb dhe librat, kryesisht, kanë qenë në gjuhën serbokroate. Pasi që bibliotekisti i ka zhdukur ato libra, ato që kanë qenë mbetur janë djegur dhe shkatërruar plotësisht. Për pasojë, komuna e Shtimjes nuk ka bibliotekë fare.

Administrata e komunës dhe Fondacioni i Ndihmës për Shoqërinë, duhet të marrë parasysh rindërtimin e bibliotekës kryesore dhe t’i hapë degët e saj në atë anë.

Po ashtu, biblioteka kryesore e kësaj komune ka nevojë për një kompjutror me modem, shtypës etj.

16. KOMUNA E KLINËS

Para masave shtypëse serbe në shtator të vitit 1992, komuna e Klinës ka pasur 6 biblioteka publike me 48. 640 libra. Biblioteka kryesore ka pasur 17.980 libra, ndërsa degët në Ujmir, Jashanicë, Drenoc, Zllakuqan dhe Jagodë kanë pasur 30. 760 libra.

Në kohën e masave shtypëse serbe, 5 biblioteka në këtë anë kanë qenë mbyllur dhe të gjitha librat bashkë me inventarin janë larguar nga biblioteka kryesore e Klinës, ku librat janë shkatërruar, inventari është shitur dhe punëtorët janë përjashtuar nga puna. Disa kamionë me libra shqiptarë kane qenë dërguar në fabrikën e letrës në Lipjan. Në atë anë, librat kanë qenë zhdukur, derisa librat në bibliotekën kryesore të Klinës kanë qenë dëmtuar shumë. Në këtë komunë, 5 degë, me gjithsejt 30. 760 libra, kanë qenë zhdukur, derisa në bibliotekën kryesore janë dëmtuar 2.980 libra.

Për të riparuar gjendjen në ketë komunë, janë të nevojshme mdihmat dhe një kompjutor me shtypës, modem etj., për bibliotekën e saj kryesore.

17. KOMUNA E ISTOGUT

Para masave shtypëse serbe, komuna e Istogut ka pasur pesë biblioteka publike me një numrër prej gjithsejt 48.070 libtrash. Biblioteka kryesore ka pasur 29.440 libra, derisa degët në Vrellë, Banjë, Gurrakoc dhe Rakosh kanë pasur 18.630 libra. Gjatë pastrimit etnik të luftës serbe, librat e kësaj komune, po ashtu, kanë përjetuar shumë dëmtime. "Dora e zezë" serbe ka zhdukur dy biblioteka në Rakosh dhe Vrellë dhe ka dëmtuar librat dhe inventarin në bibliotekat e tjera. Në këtë komunë janë shkatërruar gjithësejt 26.990 libra.

Po ashtu, në këtë komunë, janë të nevojshme mjetet financiare për të riparuar gjendjen dhe një kompjutor me shtypës, modem etj., për bibliotekën kryesore.

18. KOMUNA E PRIZRENIT

Para masave shtypëse serbe, komuna e Prizrenit ka pasur 7 biblioteka publike me gjithsejtë 82.293 libra. Biblioteka kryesore në Prizren ka pasur 54.462 libra, ndërsa degët në Velezhë, Zhur, Sredskë, Lubizhdë dhe Mamush kanë pasur 27.831 libra. Megjithë faktin se edhe Prizreni ka qenë në gjendje lufte, fatmirësisht, bibliotekat kanë mbijetuarr nga shkatërrimi. Por gjërat e bibliotekave në Zhur, Zym dhe Mamush kanë qenë shpënë në bibliotekën kryesore dhe ato ende nuk janë vënë në punë . Për këtë arsyre, është e nevojshme një bisedë me udhëheqësit e shtëpisë së kulturës dhe të bibliotekës kryesore në Prizren.

Biblioteka kryesore ka nevojë për një kompjutor me shtypës, modem etj.

19. KOMUNA E GJAKOVËS

Para masave shtypëse serbe, komuna e Gjakovës ka pasur 7 biblioteka publike me gjithsejtë 105. 443 libra. Biblioteka kryesore në Gjakovë ka pasur 42.193 libra, ndërsa degët në Skivjan, Rogovë, Biztazhin, Ponoshec, Brekoc dhe Cërmjanë kanë pasur 63.250 libra. Lufta serbe e spastrimit etnik ka shkaktuar shumë dëme në këtë komunë, duke përfshirë edhe librat.

Sot Gjakova ka 5 biblioteka publike me gjithsejt 83.061 libra. "Dora e zezë" serbe ka zhdukur dy degë në Cërmjan dhe Brekoc dhe ka dëmtuar librat e bibliotekave të tjera në një numër prej 22.382 librash.

Në këtë komunë, janë të nevojshme ndihmat financiare për të riparuar gjendjen, si dhe një kompjutot me shtypës, modem etj., për librarinë e qytetit.

20. KOMUNA E LIPJANIT

Para masave shtypëse serbe, komuna e Lipjanit ka pasur 11 biblioteka publike me një numër prej gjithsejt 82.971 librash. Biblioteka kryesore ka pasur 23.000 libra, kurse degët në Janjevë, Magurë, Shalë, Gadime, Pjetërshticë, Dobrajë e Madhe, Ribër i Madh, Banullë, Gushtericë dhe Lepinë kanë pasur 59.971 libra. Gjatë luftës, po ashtu, librat kanë përjetuar shumë shkatërrime.

Në bibliotekëbn kryesore, vetëm 6.500 libra kanë mbetur, derisa në degët kanë mbetur 38.485. 37.985 libra janë zhdukur. Së këndejmi,, është i nevojshëm financimi për të blerë libra dhe, në përgjithësi, për të riparuar gjendjen.

Po ashtu, biblioteka kryesore e kësaj komune ka nevojë për një kompjutor me shtypës, modem etj.

21. KOMUNA E SUHAREKËS

Para masave shtypëse serbe, komuna e Rahovecit ka pasur 6 biblioteka publike me një numër prej gjithsejt 43.500 librash. Biblioteka kryesore ka pasur 15.000, ndërsa degët në Bukosh, Mushtisht, Mohlan, Studençan dhe Nishor kanë pasur 28.500 libra.

Gjatë luftës, po ashtu, bibliotekat e kësaj komune kanë përjetuar shumë dëmtime. Dy degët, në Bukosh dhe Studençan mee 14.700 libra kanë qenë djegur nga "dora e zezë" serbe. Gjatë luftës, 31.100 libra kanë qenë zhdukur në këtë komunë.

Përkrah financimeve për ripaeimin e gjendjes së bibliotekave në këtë komunë, për bibliotekën kryesore është i nevojshëm një kompjutor me shtypës, modem etj.

22. KOMUNA E DRAGASHIT

Para masave shtypëse serbe, komuna e Dragashit ka pasur 7 biblioteka publike me një numër prej gjithsejt 52.300 librash. Biblioteka kryesore ka pasur 14.600 libra, derisa degët në Brod, Kurshevë, Breznë, Bellobradë, Bresanë dhe Blaqë kanë pasur 37.700 libra.

Fatmirësisht, gjatë masave shtypëse serbe, librat nuk janë dëmtuar dhe është e vetmja komunë ku librat janë të paprekura. Së këndejmi, pas luftës, komuna e Dragashit ka 7 biblioteka me një numër prej gjithësejt 52.300 librash.

Po ashtu, për bibliotekën kryesore të kësaj komune, është i nevojshëm një kompjutor me shtypës, modem etj.

23. KOMUNA E RAHOVECIT

Para masave shtytpëse serbe, komuna e Rahovecit ka pasur 4 biblioteka publike me një numër prej gjithsejt 49.106 librash. Biblioteka kryesore ka pasur 15.320 libra, ndërsa degët në Ratkoc, Krushë të Madhe, Xërxë, Hoç të Madhe kanë pasur 33.786 libra., por lufta serbe e pastrimit etnik, po ashtu, ka zhdukur rrjetën librare dhe stoqet e librave të kësaj komune.

Për pasojë, biblioteka kryesore e Rahovecit sot ka vetëm 1.200 libra në gjuhën serbokroate, ndërsa degët plotësisht janë djegur.

Së këndejmi, ndihmat financiare janë të nevojshme për këtë komunë për rindërtimin e gjendjes dhe për një kompjutor me lidhje Interneti.

Komuna është udhëhequr prej serbëve dhe, së këndejmi, stoqet e librave, janë po ato që kanë qenë para luftës. Ata kanë tre biblioteka me 22.215 libra. Biblioteka kryesore ka 11.366 libra, ndërsa degët në Leshak, Vraçevë dhe Soçanicë kanë 10.849 libra, që, gjithsejt, është po ajo gjendje e paraluftës.

Tash, ne nuk kemi kontakte me këtë komunë, ngaqë është në anën tjetër të urës së lumit Ibër të Mitrovicës, që ende është nën serbët. Forcat e KFOR-it ende nuk e kanë zgjedhur problemin.

Në këtë komunë, po ashtu, është i nevojshën një kompjutor.

25. KOMUNA E FUSHË-KOSOVËS

Para masave shtypëse serbe, komuna e Fushë-Kosovës ka pasur 4 biblioteka publike me një numër prej gjithsejt 49.250 librash. Biblioteka kryesore ka pasurr 19.500 libra, kurse degët në Bardh i Madh, Sllatinë… kanë pasur 29.750 libra, por gjatë luftës, "dora e zezë" srebe ka zhdukur 13.500 libra, që do të thotë se biblioteka në Bardhi i Madh nuk ekziston më fare. Po ashtu, bibliotekat në Fushë-Kosovë dhe Sllatinë janë të dëmtuara.

Një kompjutor për bibliotekën kryesore të kësaj komune, po ashtu, është i nevojshëm.

Prishtinë,

9 dhe 10 nëntor 1999

Anëtarët e Komisionit:

1. Jetish Kadishani _________________

2. Qazim Durmishi _________________

3. Belkize Jaka __________________

4. Bedri Gashi _________________

5. Seb Rodiqi _________________

6. Fadil Bajraj _________________

PASQYRA E PËRGJITHËSHME E GJENDJES SË BIBLIOTEKAVE PUBLIKE NË KOSOVË PARA VËNIES SË MASAVE TË DHUNSHME NGA SERBIA

GJENDJA E BIBLIOTEKAVE TË KOSOVËS PAS LUFTËS

GJENDJA MOMENTALE E BIBLIOTEKAVE

---

IFLA/FAIFE Office Birketinget 6, 6th floor, DK-2300 Copenhagen S, Denmark Phone: +45(32)586066, ext. 532 - direct line: +(45)32341532 Fax: +45 32 84 02 01 E-mail: susanne.seidelin@ifla.org or sus@db.dk or faife@ifla.org